نمایش چلیپا .

hhh

 که بر اساس اقتباس از رمان  هزار خورشید تابان نوشته ای خالد حسینی،در دانشگاه تهران به عنوان بخش عملی پایان نامه ای کارشناسی بر روی صحنه رفته بود، به عنوان پایان نا مه ای برتر در چهاردهمین جشنواره ای بین المللی تئاتر دانشگاهی ایران  راه یافت .

 

به تاریخ ۳۰/۲/۱۳۹۰ در پلاتوی مرکزی دانشگاه سینما تئاتر بر روی صحنه رفت..اجرای این نمایش که در دوسانس بود با استقبال خوبی  مخاطبان مواجه شد. خانم رخشان بنی اعتماد وآقای محمد معیری از کارگردانان مطرح سینمای ایران نیز در جمع تماشاگران حضورداشتند..

مسئولین پلاتوی مرکزی دانشگاه سینماتئاتر این نمایش را یکی از پر مخاطب ترین نمایش درطول برگزاری جشنواره در این سالن دانستند. این نمایش که به نویسندگی سارا صفالو و کارگردانی سمیع الله عطایی به روی صحنه رفت داستانی زندگی خانواده ای را در دوران جنگ های داخلی مجاهدین وطالبان در افغانستان را روایت می کند. آقای خالد حسینی در رمان هزار خورشید تابان بیشتر به تحت ستم قرار گرفتن زنان توسط مردان ونشان دادن مردی که با تمام ابزار وتوان هرنوع خشونت را بر علیه زنان روا میدارد وزنها به عنوان اصلی ترین قربانی در جامعه ای مرد سالار وجنگ زده ای افغانستان نشان داده میشود. خالد حسینی به عنوان نویسنده ای که در خارج از افغانستان (امریکا) زندگی میکند در اولین رمانش  "باد بادک باز"  موفقیت های چشمگیری را کسب کرد و شهرت جهانی پیدا نمود،طوری که بسیاری از مردم کشور های دیگر  (طبق شواهد) با این رمان با افغانستان و تعدد اقوام آن آشنایی پیدا نمودند. تا اینکه دومین رمان خالد حسینی  "هزار خورشید تابان "چاپ ومنتشر شد و به اعتبار کتاب اول خالد حسینی سیل عظیمی ازمخاطبان به استقبال  آن رفته و این اثر را به اندازه ای اثر اول ایشان موفق نخواندند. خالد حسینی را بسیاری از نویسندگان  ادبی افغانستانی به عنوان نویسنده ای افغانستانی نمیدانند وهمچنان آثار ایشان  نیز به دلیل نوشتن آن به زبان انگلیسی جزء آثار ادبی افغانستان به شمار نمیرود.

رمان هزار خورشید تابان، با توجه به تمام ظرافت ها ی ساختاری و پرداخت موضوعی  در یک چارچوب منظم  با فصل بندی های  خوب و از نظر تکنیک نوشتاری رمان اثر با ارزشی است . ولی در پرداخت شخصیت ها این اثر دارای نقطه ضعف های است که میشود روی آن بحث نمود. در این اثر ما با سه تا شخصیت ، رشید مردی خشن وچهل چند ساله ای که چند تا زنش را از دست داده وبچه اش هم در رود خانه کابل غرق شده.

مریم دختر  سیزده یا چهارده ساله ای که  از رابطه ای نا مشروع مادر خدمتکارش با یک اشراف هراتی بنام جلیل که صاحب سینمایی بزرگ در آن شهر می باشد متولد شده  ونام حرامی بر پیشانی اش نقش بسته است.که بعد از خود کشی مادرش ، توسط پدرش وزن های پدرش به عقد رشید که اختلاف سنی زیادی با مریم دارد در می آید و به کابل منتقل می شود.مریم چند باری که از رشید باردار میشود هیچ کدام از بچه هایش زنده نمی ماند،به همین دلیل رشید با او به خشونت رفتار میکند واورا مورد لت و کوب قرار میدهد.

لیلا دختری نازدانه و کوچک که در خانواده ای نسبتا مرفه و با سواد آن روزگار در همسایگی رشید زندگی میکند.که پدرش معلم است ولی مادرش بعد از اینکه پسرانش در رکاب احمد شاه مسعود کشته میشود،خودرا در اتاقش زندانی کرده و غصه ای آنهارا میخورد.لیلا دوست پسری دارد بنام طارق که به دلیل جنگ های شدید به خانواده اش به پاکستان مهاجرت میکنند..ولیلا از او حامله میشود.لیلا تمام خانواده ای خودرا توسط خمپاره ای که به خانه ای شان اصابت میکند ازدست میدهد،وخو د توسط رشید و مریم از زیر آوار بیرون آورده می شود. رشید با لیلا ازدواج میکند ودختر بچه ای که ازطارق حامله بود متولد میشود رشید دختر لیلا را به محل نگهداری اطفال بی سرپرست میبرد.لیلا از رشید باردار میشودوپسری به دنیا می آورد که رشید اورا خیلی دوست میدارد تا اینکه لیلا  و مریم از خشونت رشید به تنگ آمده وتصمیم به فرار میگیرند ولی دوباره دستگیر میشود و به خانه ای رشید بر می گردند وبا الا خره مریم رشید را به قتل میرساند ولیلا با بچه هایش و طارق به پاکستان میروند.

 در این اثر خالد حسینی به تمام جزئیات وگذشته ای شخصیت های زن به صورت بسیار دقیق می پردازد وآنهارا رشد میدهدوخواننده از زمان تولد با تمام زمینه های اجتماعی آنها آشنا میشوند وبا انها همراه میشوند...تا اینکه هردو گرفتاری مردی خشن وسیاه بنام رشید شده که زندگی را بر آنها سخت نموده و تلخ تر میسازد. وتنها بهانه ای خشونت  رشیدبچه نداشتن وادامه ای نسل است  اوبچه ای را می خواهد که فقط پسر باشد.برای همین وقتی دختر لیلا متولد میشود خشمش دوبرابر شده واورا به محل نگهداری کودکان بی سرپرست برده ولی بجای آن پسرش زلمای را با ناز و نعمت بزرگ میکند و....

خواننده در این رمان با گذشته ای رشید هیچ آشنایی پیدا نمیکند وتنها چیزی که از گذشته ای او میداند همان غرق شدن پسرش در رودخانه واینکه قبلا چند تا زن دیگر داشته است. ولی از نحوه زندگی کودکی رشید وخانواده ای او که درچی شرایط بزرگ شده هیچ چیزی نمیداند ونمیتواند با این شخصیت خودرا همراه نماید. بنا براین نا خود آگاه با شخصیت های زن همزاد پنداری میکند ومرد به عنوان سیاه ترین وبدترین شکل در ذهن مخاطب نمود پیدا میکند. درحالیکه بسیاری از رفتار های ما در بزرگسالی نشئات گرفته از برخورد ها و علت های کودکی ما است ،که ممکن است رشید خود نیز قربانی این ناهنجاری های اجتماعی وسیاسی بوده که در شکل گیری شخصیت او موءثر بوده است.نه فقط مرگ پسرش.. این موضوع وقضاوت یک طرفه ای خالد حسینی نسبت به نشان دادن مردان میتواند جای بحث و برسی داشته باشد. در نمایش چلیپا با برداشت آزاد که ازاین رمان داشته ایم سعی بر این شده است تا از دیدگاه متفاوت به این داستان پرداخته شده و گذشته ای برای رشید تداعی شده است که گویایی دلیلی برای خشونت رشید میباشد. درحیقت جنگ و بنیاد گرایی مذهبی ودینی باعث قربانی شدن نه تنها زنان بلکه مردان در سطح وسیع تر شده است.بچه های که هرکدام درشرایط نا بسامان جنگ وبنیاد گرایی های افراطی مذهب و..متولد ورشد میکنند نا خود آگاه تبدیل به هزاران رشید قصه خالد حسینی میشود نه فقط از دست دادن یک پسر که دراثر خالد حسینی روی آن مانور داده شده وتبدیل به یک رمان گزارش گونه ای شده که در فرهنگ غرب این نوع گزارش های خبری از اهمیت بالای برخوردار است... به نظر ما رشید نیز خود در کودکی قربانی ستم های بوده است و شخصیت او بر گرفته از فضای اجتماعی زمانش بوده که او در آن رشد کرده و خود در آخر نیز از دست یک قربانی قربانی میشود.. این نمایش با بازیگری مریم قلش خانی ، الهه بهادری ،مرتضی پور علی صابر وطیبه شجاعی به روی صحنه رفت ودر تلاش برای اجرای عمومی آن در یکی از سالن های تئاتر به مدت چند هفته می باشیم.

+ نوشته شده توسط سمیع الله در یکشنبه یکم خرداد 1390 و ساعت 5:16 بعد از ظهر |
پژوهشی در مورد ایین های نمایشی هزاره ها در افغانستان...
آیین ها ورسم رسومات جزء از موضوعات جدا نشدنی فرهنگ هر ملتی است که با آن سروکار دارند..که گاها به شکل اسطوره هاو کارناوال های بزرگ ،جشنها وعزاداری ها، مراسمهای  هرساله وهر ازگاهی تکرار می شود.که دربین هزاره ها نیز این رسم ورسومات رایج بوده و تا به حال کسی در این زمینه بصورت عمیق تحقیق وبررسی ننموده است.که در فرهنگ شفاهی مردم باقی و یا اکثرا به فراموشی سپرده شده است...
آنچه را که ما به عنوان آیین میشناسیم و به آن میپردازیم و همان رسم ورسومات ونوع برگزاری جشن ها وانجام دادن نوعی کار های که با عقاید ونوع زندگی اجتماعی فرهنگی سیاسی اقتصادی و...مردم به شکل مستقیم در ارتباط بوده وتبدیل به برگزاری عمل به اصطلاح ما، نمایشی میشود. به طور مثال در شب 14 ام ماه وقتی قرص ماه کامل می شود، نوعی  جشن که توسط دختران هزاره رایج بوده بنام جشن 14 پال برگزار میگردید.ویا نوعی رقص که در عروسی ها وجود داشته بنام رقص پشپو.ویا مراسم چله بری فرزندان که توسط مادر انجام میشود. ویا جشن برداشت محصول، آیین برگزاری دفن مردگان ،عقاید ونوع برگزار ی مراسم عزاداری..نمایش های مذهبی،رقص های محلی،نمایش های شادی آور وهر آن چیزی که هرساله در فرهنگ وباور های عامیانه مردم تکرار میشود وتبدیل به برگزاری نوعی جشن ویا مراسمی میشود..که درجای خودش دارای ارزش های هویتی وفرهنگی بوده.
که برای رسیدن به این هدف از روش تحقیق میدانی استفاده نموده ایم..بنا به دلیل وجود نداشتن منابع مکتوب در این زمینه...که بیشترین مخاطب اشخاص مسن وقدیمی هستند که گاها خود جزء برگزار کننده های اصلی این مراسمات بوده اند...
امیدوارم به یاری خداوند وشما دوستان بتوانیم به نتایج ارزشمندی برسیم
با تشکر
در زمینه عکس وفیلم ویا منبع ومطلب مکتوب را به این  ادرس ایمیل ارسال نمایید..
ویا
+ نوشته شده توسط سمیع الله در شنبه پانزدهم آبان 1389 و ساعت 5:51 بعد از ظهر |

روز به سر آمده است و انسانهایی که برگ درختان وپوست درندگان را پوشیده گروه گروه وارد غارها میشوند وسپس درحالی که گِرد آتش حلقه زده دیده میشوند وکسی از آن میان به زبان تن وبدن داستان یار ازدست رفته وشکار به چنگ آمده را بازگو میکند.وبا انجام اعمال نمایشی قصه پیروزی درشکار وقربانی شدن یکی از همراهان را برای غارنشینان روایت میکند،واحساس لذت واندوه را در میان آنها به وجود می آورد.  این سرآغاز قصه وترانه ونمایش است.تقابل زندگی انسان با طبیعت اطراف خودش وروبرو شدن آنها با عناصر ناشناخته طبیعت ،آغاز شکل گیری تفکرواندیشه میشود . انسانهای اولیه برای کشف بسیاری ازراز های ناشناخته  وغلبه برنیروهای شر ووحشت زا دست به اعمالی حرکتی درجهت جلب حمایت آنها میزدند.ودربسیاری از مواقع به دلیل عاجز ماندن درمقابل این عناصرآنهارا به خدایان تشبیه میکردند.داستانها واسطوره ها ازوجود همین آیین ها شکل گرفتند. وازاین هنگام به بعد هرچی تاریخ  به پیش میرود جنبه های گوناگون ازاین تفکرات درقالب های هنری وفلسفی شکل میگیرد و همه این آیین ها سرآغاز تمدن های بزرگ فرهنگی وعلمی در جهان میشود.

انسان وحشی از ترکیب رقص،آواز وموسیقی هنر نمایش واپرا را ابداع میکند.وآواز هاتبدیل به شعر،ترانه  وموسیقی میشوند.

ارسطو درتعریف انسان، انسان را موجود مقلد میداند،که این تقلید ازطبیعت و موجودات طبیعی درروح انسان تبدیل به اندیشه میشود وبا تفکر برروی این عناصر، آنرا صیقل داده و تبدیل به یک شئ ویا هنرزیبا ولذت بخش میکند.

فولکلور ویا فرهنگ عوام بخشی ازاین تفکر انسانی است که قدمت آن به درازای عمر بشر میباشد.البته زمانی که انسان زبان را کشف کرد وزبان تبدیل به فرهنگ شد.وبا تأثیر پذیری زندگی انسان از اقلیم وطبیعت زبان وفرهنگ های مختلفی بوجودآمد و فولکلور اهمیت پیدا کرد.

فولکلور (folklore ( درلغت به معنی توده شناسی،یا علم به آداب ورسوم عقاید ،افسانه ها،ترانه ها،زبان ،تصنیف ،موسیقی و...عوام میباشد. وازدو کلمه  folk” "به معنایی ملت و lore”  " به معنی دانش شکل میگیرد.

صادق هدایت تعریف که از فولکلوردارد چنین است : ترانه های عامیانه ،آوازها وافسانه ها روح هنری یک ملت میباشد ودرضمن سرچشمه ای الهامات بشر ومادر ادبیات وهنرهای زیبا محسوب میشود.[1]

بنا براین پژوهش ومطالعه برفرهنگ عوام ازاهمیت بالایی برخورداراست .وباتشریح زوایای مختلف زندگی اجتماعی توده مردم ،واقعیت های زندگی یک جامعه را به جوامع دیگر میشناساند.فولکلور زبان یک ملت است وزبان جزء فرهنگ محسوب میشود،بنابراین حفظ فرهنگ وزبان مادری،گویش ها،ترانه های محلی وآیین ها درماندگاری فرهنگ وهویت آن جامعه نقش به سزایی را بازی میکند.

بنا براین رفتارها ، عقاید ، ترانه ها و رسوم‌ آييني هزاره‌ها هم به شكل نمادين وهم به صورت تقليدي، داراي كنش‌ها و اعمال متفاوت در راستاي اهدافي جهت تزكيه نفس و نزديكي به خداوند و همچنين جهت دستیابی به نوعي معرفت است، كه در جهت تعريف خود با جهان ماورائي و مادي در قالب همين آيين‌ها، به بازيابي هويت جمعي و اجتماعي خويش مي‌پردازند. رقص‌هاي گروهي كه در عروسي‌ها شاهد آن هستیم، مراسم نذر و نذورات و جشن‌هاي مختلف در اعياد، تولد و ازدواج و همچنين برداشت محصول مثال­هایی از این دست است که میتوان بدان­ها اشاره کرد. ودرین مقوله سعی براین خواهد بود تا نقش ترانه درشکل گیری این آیین ها مورد بررسی قرار بگیرد.

 اسکار براكت در كتاب تاريخ تئاتر جهان نظریه خاستگاه آیینی را برای تئاتر مطرح میکند وشکل گیری آیین هارا از تقابل انسان با طبیعت وحوادث طبیعی میداند. تمدن یونان که اولین خاستگاه تئاتر درجهان میباشد، بنا براین خواستگاه نمایش یا تئاتر دریونان، آیینی که برای بزرگداشت دیونیزوس خدای بزرگ یونانی برپا میشد،می باشد. که این آیین دارای عناصرآواز،رقص،موسیقی وحرکت میباشد که درآن همسرایان اشعاری را دروصف دیونیزوس میخواندند وقربانی وخیرات راه میانداختند. وکارناوالهای به صورت دسته جمعی درحرکت بودند.

دربین النهرین آیینی  برای تموز (dumez  ) خدای بهار وگیاهان که توسط اهریمنان شیطانی ربوده میشود اجرا میگردد.درین آیین عده ای حرکت میکنند وزن بیوه ای جوان که نماد از خواهر تموز است پیشاپیش این دسته درحرکت است وعزاداری با اشعار وموسیقی دررسای تموز اجرا میشود.

نوع دیگری از نمایش آیینی تعزیه ای اوزیریس ( oziris  ) در مصر میباشد که (seth ) برادر اوزیریس حکومت را ازچنگش در می آورد واورا به قتل میرساند ،که در این آیین نیز نوعی عزاداری که با حرکت وموسیقی وشعر اجرا میشود،وجود دارد.

نمایش آیینی تعزیه درایران نیز خواستگاه اصلی اش سوگ سیاوش میباشد. که دراینجا هم بحث ریخته شدن خون سیاوش میباشد که برزمین ریخته شده وازریخته شدن خون سیاوش گیاه شفا بخش هوما ویا سوما رشد میکند . وقتی اسلام در ایران راه پیدا میکند اسطوره ای سیاوش تبدیل به اسطوره ای امام حسین میشود و ریخته شدن خون  امام حسین  باعث روییدن گلهای سرخ  در کربلا  (در اشعار ومراثی به این جنبه رویش گلها ازخون امام حسین بیشتر اشاره شده است)  وهم چنان  روییدن درخت ازخون اوزیریس در اورشلیم ، نشانه های مشترک اساطیری وآیینی میباشد.که این اساطیر به عنوان نماد قهرمانی ،دلیری وپاکی نمود پیدا میکندکه بحث ناجی ونجات دهنده ای قوم پس ازمرگ اسطوره میباشد.

استفاده از تخیل و احساسات وهمچنین در اکثر این ایین ها بحث دسته روی ومرثیه خوانی ونوحه خوانی برای قهرمان ازدست رفته وحمل تابوت وپرچم وعزاداری های گروهی که وجه اجتماعی دارد نکته های اساسی ومشترک است که در آیین مخته سرایی  آیین های عزاداری عاشورا ومحرم هزاره ها  نیز تمام این نشانه ها وجود دارد.

مخته:

آیین مخته سرایی دارای درون مایه ای حماسی وتراژیک در رسایی قهرمان ازدست رفته قوم ،که درجنگ با دشمنان اصلی مردم ازبین رفته است برگزار واجرا میگردد. وقتی جنازه را از میدان نبرد به طرف قبرستان حمل میکنند مردم بردور آن حلقه زده و زنی که به عنوان خواهر ، مادر و یا همسر مرد ازبین رفته ،یکی از گوشه های چادررا زیرلبه کلاه خود میگذارد وبقیه ای چادررا از پشت سر می آویزد ،به دنبال تابوت جنازه همراه مردم راه می افتد. زن مخته سرا باشیون های آهنگین وکلام حماسی خود درتوصیف دلاوری ها،آرزوها ،شرح وقایع کشته شدن او وهرآنچه که ازاو باقی مانده است را به صورت موزون با صدای سوزناک اجرا مینماید.

 درین مراسم میبینیم که نشانه های مشترکی زیادی با آیین های نمایشی سایر تمدن های ذکر شده وجود دارد.درین جا نیز مانند سیاوش ، اوزیریس وتموز قهرمان به صورت  بیگناه خونش ریخته میشود وازریخته شدن خون او همسر ویا خواهر بر مرگ او شیون میکند.موسیقی وآواز عنصر اصلی این آیین میباشد که درمخته ترانه وآواز بئس اصلی مخته میباشد.حرکت دسته جمعی حمل تابوت  عنصر اصلی دیگری است که به صورت مشترک درین جا اجرا میگردد.حمل پرچم ورنگ لباس مشکی به نشانه ای عزادار بودن نیز وجه مشترک این آیین با گونه های نمایشی دیونیزوسی وتعزیه اوزیریس وسیاوش میباشد. قهرمان به عنوان ناجی وپشتیبان اصلی قوم در مقابل دشمنان شناخته میشود  وریخته شدن خون او برزمین نیز به عنوان خون پاک وبی گناه توصیف میشود . محل دفن او  بنام مازار که محلی برای شفا وگرفتن حاجت برای مردم تبدیل میشود.

معروف ترین مخته ها در بین هزاره ها این موارد میباشد.

1-    مخته فیضو خان، قهرمان ازقرباغ  غزنی ، درسال 1297 /ق/ درجنگ با اینگلیس به شهادت رسید.

2-    مخته نجف بیگ شیرو که توسط کوچی ها در دوران حکومت نادر شاه  به شهادت رسید.

3-    مخته معروف گل مامد خان، که درسال 1308 /ش/ در  جنگ با بچه سقاو به شهادت رسید.

4-    مخته که دررسای شهید بابه مزاری و ابوذر ویاران همراهش که توسط طالبان به شهادت رسید.

نمونه ای از مخته گل مامد خان:

        شارِي کابل غوغا  شده                بَیرَق سُرخ بالا   شده

باچِه سَقَو پا د شاه شده               اَربون  توگُل مامد  ما

                  قَیرون[2] تو گُل مامد ما

گُل مامد خان کابل مُوره                دَه کوه  چِندا وُول  موره

از  راه  تَختَه  پُل     مُوره              اَربون  تو گُل ما مَد   ما

                   قَیرون تو گُل مامد  ما

      گُل مامَد خان شِیو لُو موره            راه رَه اِیشتَه از کوه موره

همر ا ه جُو ا نُو      مو ره           ا َر بون  تو گُل ما مد ما

                   قَیرون تو گل مامد ما

اسپ  سُرخو سَرگی  کِدَه              رو یَه سُونِ غَزنی کِدَه

گل مامد قُوش دَلجِی کِدَه               اَربون تو گل مامد ما

                  قَیرون توگُل مامد ما

گل مامد خان غزنی موره               ده جنگ سقوی موره

از راه  بیرا هی       موره              اربون تو گل مامد  ما

                    قیرون تو گل مامد ما

یک جنگ ده سرروضه شده               گل مامد خان کشته شده

سَرَک شِی  بریده        شده               اَر بون تو گل   مامد    ما

                     قیرون تو گل مامد ما

دَه خون خو آغشته شده                قَت خاک وخون شُشتَه شده

بَلِه  موتَر  اِیشته     شده                اَر بون  تو  گل ما مد      ما

                   قیرون تو گل مامد ما

گل مامد خان بی سر آمد              بی سر   و   بی افسر    آمد

مُر دیش سَرِ  موتَر     آمد             اَربون  تو  گُل  مامَد      ما

                       قیرون تو گل مامد ما

اسپ بِیری  بیوه  مَندَه               دِستا یشی پُر خینه مَندَه

بَلد ِی با چِه ریزه  مَندَه              اَر بون  تو گُل  مامد    ما

                     قَیرون تو گُل مامد ما

اَسپی بِیری رایی  شُده                        دا نِ اُر سی  خالی   شده

دَه  جنگ سَقَو ی  شده             اَر بون  تو گُل  مامد    ما

                   قَیرون تو گُل مامد ما

رُستم  علی ریزَه  شده                 رِیزِه  مِینِه  خانه     شده

بَلدِه  حیدر دِیونَه  شده                 اَربون  تو گل مامد     ما

                  قَیرون تو گل مامد ما

 

درنتیجه شعر وصدای آهنگین  وموزون  به عنوان عنصر اصلی وزبان روایت این تراژیدی وحماسه نقش اساسی را در اجرای این نمایش بازی میکند.

درکنار مخته آیین های عزاداری محرم نیز به شکل تعزیه ، نقش خوانان درنقش صحابه ودشمنان امام حسین ظاهر میشوند وبه شکل کاملا نمایشی حادثه کربلا را روایت میکنند. وهمچنین دسته روی های که دراین آیین انجام میشود همراه با علم وپرچم های به رنگ های سبز وسرخ وهمراه با نوحه خوانی وسینه زنی بخش عمده ای آیین نمایشی را شکل میدهد که مرثیه ونوحه خوانی که نوعی ترانه های مذهبی به شمار میرود، درایجاد شکل نمایشی آن از اهمیت زیادی برخوردار میباشد.

ترانه ها درآیین های ازدواج در گفتگویی که بین خانواده داماد وخانواده عروس وگفتگوی که بین مادر وعروس همراه با رقص ، به صورت آهنگین وگفتگو خوانده میشود نیز  در کشاندن  مراسم عروسی به سمت اجرای نمایش سهم به سزایی را دارد. زیرا عناصر نمایش با تلفیق ترانه وآواز ،رقص وموسیقی وهمچنین نوعی کنش وتقابلی که بین دوخانواده بر سر بردن عروس وجود دارد کامل میشود.

در روز عروسي رقابت عجيبي بين خانواده داماد و عروس به­خصوص بين زنان وجود دارد. اين رقابت به شكلی موزون در قالب اشعاري، در هنگام رقص و آواز بين آن­ها ردّ و بدل مي‌شود كه نوعي رجزخواني به شمار می­آید. در اين­جا به نمونه‌هاي شعري آن به نقل از كتاب فرهنگ عاميانه طوايف هزاره، اثر آقای یزدانی اشاره مي‌نماييم. البته آقاي يزداني زمينه‌هاي تاريخي اين اشعار را به چهار يا پنج قرن قبل، (زماني كه هزاره‌ها در نواحي ميدان و جلريز و ارغنداب زندگي مي‌كردند و پرورش شتر در بين آن­ها رواج داشته) مي‌داند.

«نوعي گفتگو بين مادر داماد و مادر عروس، كه در عروسي‌ها همراه با رقص خوانده مي‌شود:

  از راه دور آمديم                    پشت شُتُر آمديم

دختر طلب آمديم                    پُشت رجب آمديم

مُلك جَلرِيزه مِيديم                آغَي نگار خو مي‌بريم

                 باچَي نگارخو مي‌بريم

اسپ سُرخوره مي‌ديم            آغَي نگار خو مي‌بريم

                  باچَي نگارخو مي‌بريم

كه اين گفتار با دادن گله‌هاي اسب و شتر و تقديم باغ و بستان ادامه پيدا مي‌كند.

مادر عروس در جواب می­گوید:

مُلك جَلرِيز حاصل نداره                 آغَي نگارخو نمي‌ديم

                  باچَي نگار خو نمي‌ديم

اسپ سُرخون كُرَّه نَدِره               آغَي نگارخو نمي‌ديم

            باچَي نگارخو نمي‌ديم

  اين اشعار مصرع‌های بیشتری دارد. هر دو خانواده با رقص و شعر به همديگر جواب مي‌دهند.

شعر زیر نیز نمونه­ای­ست از گفتگويي بين عروس خانم و مادرش:

عروس

آتَي آبَي قُودَه اَماد           قودَه پَسِ از مه اَماد

    اَسپو كوزین كِده اَماد          داماد كو خَنتُما  اماد

            کجا بُرم آبي شيرين

مادر عروس

چيل اُشتُر جونگي دار                سَر گَلِه آغي نگار

نميديم آغي نگار                     نميديم باچي نگار

اَسپي پوسته نميديم                 دَه دِل مه دوسته نميديم

چيل ماديان كُرّه دار                  سَرگَلِه آغي نگار

                     نميديم آغي نگار

                    نميديم باچي نگار»[3].

درمراسم نمایشی چارده پال:

   ده بلنه ده الی اوال کینی مو

   شاو چارده یه چارده پال کینی مو

    منه کاسه، کلو نقره بریزی

   خدا گفته یکی ره بال کینی مو

رسم نمایشی دیگری که ترانه ها نقش اساسی را درآن بازی میکنند شکل گیری مراسم چارده پال میباشد. رسم چهارده پال كه بيش­تر رسمی زنانه است و جنبه­ای كاملاً نمايشي دارد و همچنين يك رسم آييني­ست كه هر ساله و بعضاً‌ در سال چندين بار انجام مي­شود. البته اين رسم را نمي­توان يك رسم مذهبي دانست. بلكه بيش­تر يك رسم باستاني و فرهنگي­ست كه برگرفته از طبيعت و هم­چنين جنبه­هاي ذوقي شعري و رواجهاي محلي است.

در طول تابستان و يا يكي از شب­هاي زمستان در شب چهاردهم ماه «هنگامي كه قرص ماه كامل مي­شود» زن­ها در يك خانه جمع مي­شوند كه نور ماه كاملاً بر آن­جا تابيده و ديده مي­شود. سپس دختر جوان و باكره­اي را لباس عروس مي­پوشانند و او را در هيئت يك عروس روي تخت مي­نشانند و دو دختر ديگر به­عنوان ساقدوش کنار او مي­نشينند. سپس تشت بزرگي را به صورت وارونه مي­گذارند و بر روي آن ظرف آب را مي­گذارند و به تعداد نفر هر كسي شيئی مانند سوزن، انگشتر و... را در داخل آب مي­اندازند و همگي با هم با آواز شروع به خواندن دوبيتي­هاي عاميانه مي­كنند.

به نقل از آقاي يزداني اكثر دوبيتي­هايي كه خوانده مي­شود برگرفته از اشعار فولكلوريك خود مردم و همچنين دوبيتي­هاي باباطاهر و فائز دشتستاني و... دختر مالستاني (خواننده محلي) و... است. وقتي يك، دو بيتي خوانده شد، عروس دستش را داخل كاسه آب نموده و شيء را از آن بيرون مي­آورد و آن شيء بيرون شده از آن هر شخصی که باشد معني شعری كه خوانده شد، تعبير فال آن شخص است.

نمونه­اي شعر توسط آقاي يزداني طبق تجربه شخصي ايشان و شركت نمودن­شان در يكي از اين مجالس در دوران طفوليت در زیر آمده است:

الا يار جان مرا تنها نماني

جغه كشت و لب  دريا نماني

جغه كشت و لب دريا چی باشد

در اين صحرا ميان راه نماني

معنی كه براي اين شعر شده است او را به بي وفا بودن اين شخص تعبیر نموده اند.[4]

ترانه ها درآیین های نوروزی ،درآیین مازار رفتن،وهمچنین آیین های کشاورزی وجشن های چوپانی مثل جشن مال چشتی که یکی اززیباترین جشن ونمایش آیینی میباشد توسط زنان وچوپانان در لب آب ویا جلگه درمحل برگزاری جشن به صورت دسته جمعی خوانده میشود.

درآیین آتش الغو درشب چهارشنبه سوری هنگام پریدن از روی آتش ابیاتی با مضمون رفع بدی ها وآمدن خوبی به صورت دسته جمعی و موزون خوانده میشود.

همچنین دررقص های مانند پشپو ویا پوف فی ورقص غومبورک نیز آواز  به شکلی موزون وریتمیک همزمان با رقص اجرا میشود.

درمجموع میتوانیم به جرأت به این مسئله بپردازیم که ترانه ها درشکل گیری آیین ها ورسومات اجتماعی و... نقش بسیار موءثری دارد برای همین نیاز به تحقیق وپژوهش کامل تر ودقیق تر خواهیم داشت.

 

 

 

 

 

 



 

 

[2] . افسوس.

[3]- يزداني، كاظم، فرهنگ عاميانه طوايف هزاره..ص138

[4]- يزداني، كاظم، كابل، دشت برچي.  مصاحبه در تا ریخ   7/1/1389

+ نوشته شده توسط سمیع الله در چهارشنبه هفدهم خرداد 1391 و ساعت 5:44 بعد از ظهر |
امتحانات مان کنسل شد.اینروزا اصلا درس نمیخوانم...واقعا حسش نیست نمیدانم چه خواهد شد..؟

+ نوشته شده توسط سمیع الله در جمعه بیست و نهم خرداد 1388 و ساعت 2:2 قبل از ظهر |
فقط میگم سلام.......

تا بعد.... 

+ نوشته شده توسط سمیع الله در دوشنبه هجدهم خرداد 1388 و ساعت 6:32 بعد از ظهر |
این دیگه واقعا قابل تحمل نیست...اینکه استاد که در زمینه ای درسی تخصص ندارد و بعد تدریس اون درس جبرا به او محول شود. چرا..؟ به خاطر اینکه استاد دیگری وجود ندارد...و این باعث میشود که تو دیگه سر اون کلاس حاضر نشی و رغبت برای رفتن سر اون کلاس را نداشته باشی..واگرسر کلاس هم بری شاید صد دفعه حسی پشیمانی که چرا این رشته را انتخاب کردی بهت دست بده...واقعا که..امروز دیگه حوصله ام سر رفت و برای لحظه ای احساس کردم که چرا امدم تئاتر...؟و اونم دلیلش بی محتوا بودن کلاسی است که مجبوری بخاطر غیبت هایت بری و گوش بدی...؟

+ نوشته شده توسط سمیع الله در دوشنبه یازدهم خرداد 1388 و ساعت 5:36 بعد از ظهر |
وجدان وذهن فردیگانه منبع خلاقیت درزندگی است ویا تنهاسرچشمه ای نیکی و بدی وکاشانه ای منحصر به فردارزشها است.

از کتاب رئالیسم وضدرئالیسم سیروس پرهام.

+ نوشته شده توسط سمیع الله در چهارشنبه ششم خرداد 1388 و ساعت 12:28 بعد از ظهر |
این روزاروزای خوبی است...جشنواره ای تئاتر دانشگاهی و...هرروزیکی دو تا کارمیبینیم.و ازدیدن بعضی هایشان لذت میبریم و از بعضی هایش هم خوشمان نمی آید.به هرحال جشنواره است و دستاورد های یکساله دانشجویان.کار های برتر انتخاب شدن و آمدن روی صحنه.کارای که انتخاب نشدن خیلی ها هم گذاشتن کنار و بی خیالش و خیلی ها هم به تمرین هایش ادامه دادن و منتظر جشنواره ای بعدی و یا اجرا در جایی دیگر...

آقایی .ع..اجرای کارشما کی است...؟مگه تو جشنواره قرارنبود شما هم باشین...؟

سئوالی است برای اکثر دوستان که میدانستن ما هم تو جشنواره امسال کار داریم واونم در بخش بین الملل..ومنم فقط میگم کار ما رد شد و  راه پیدانکردیم...

(آقایی .ع..درین جشنواره کشورهای فرانسه وآلمان.بلژیک.لهستان.و....شرکت میکنن و شمااز افغانستان......؟؟؟)

این حرف یک مسئول جشنواره بود و....

این در حالی بود که بازبین هادرمراحل بازبینی کار مارا برای بخش بین ا لملل جشنواره معرفی کردن.

به هر حال کار ما راه پیدا نکرد وما هم گذاشتیم به حساب کم کاری و مشکلات خودمان.ومقصراصلی خودم را دانستم.گرچند زیاد مهم نبود چون انگیزه مان را ازدست ندادیم و تمرین ها مان را ادامه دادیم و الان هم در مراحل پایانی کار مان هستیم که بزودی انشاله به روی صحنه خواهدرفت. اما آنچه که مراراجع به این مسئله بیشتر به فکر واداشت حرفا و شرط شروطای بود که این دوست مسئول مان جلوی پایم بعد از تایید بازبین ها گذاشت.نمیدانم که قصدش چی بود..؟وبرایم هنوز جای سئوال است.بعضی وقتا فکر میکنم که شاید اون بنده خدا درست گفته که من در کنار کشورهای فرانسه و.... ولی از اینطرف فکر میکنم که اگر در اون سطح نبودم پس رای بازبین ها چی...؟اونا هم درست تشخیص ندادن...؟ به هر حال جای سئوالش هنوز برایم باقی است

+ نوشته شده توسط سمیع الله در پنجشنبه دهم اردیبهشت 1388 و ساعت 11:6 بعد از ظهر |
تا قیامت زنده باشد مکتب خونبار بابه//روشن و تابنده باشد پرتو انوار بابه.
هنوز  نوجوانی بیش نبودم که از رادیو بی بی سی شنیدم که  عبدالعلی مزاری رهبر حزب وحدت اسلامی افغانستان به دست طالبان کشته شد. این خبر شوک بزرگی بود که برای اولین بار در زندگی ام وارد شد.و احساس کردم که بی کس شدیم و تنها.غم عمیق سراسر وجودم را فرا گرفته بود بچه های همسن و سال من همه احساس رنگ شادی ازشان گرفته شده بود.برف از اسمان می بارید ودراحساس مان سفیدی برف نیزبه سیاهی تبدیل شده بود.حجم عظیم غم  ازدست دادن بابه درمیان زمستان سرد سال را هنوزبیاد دارم.یادم است که چند روز بعدش خبر دادن که پیکر شهدا رادر مکتب جرمتو غزنی اوردن.یادمه که ساعت 3 صبح به دیدار رهبر راه افتادیم.بعد از 4 ساعت پیاده روی به مقصد رسیدیم.اولین چیزی که  با آن مواجه شدیم سربازان گرسنه و بدون کفش جنرال شهید شفیع را دیدیم که در میان برف با پاهای بدون کفش روی برف ها از مردم استقبال میکردن تا مردم با رهبر شان وداع کنند.غریو وفریاد زنان  و مردان که در غم پدراشک میریختند در فضا طنین انداز بود.وبرف ها نیز ازشرم این جنایت بزرگ آب می شدند و به زمین جاری بودن.آسمان هم اشک میریخت.

من رهبر را دیدم...نه آن طوری که با ید میدیدم...من رهبر را دیدم. که به من می گفت این تاریخ ما است .فرزندم به هوش باشین که تاریخ ازمظلومیت شما دگر حرف نزند.من ابوذر را دیدم که پرچمش را به ما واگذار میکرد و میگفت که این امانت است که باید نگهداری شود واخلاصی و شهدای دیگری را دیدم که لبخند میزدند.

+ نوشته شده توسط سمیع الله در سه شنبه بیستم اسفند 1387 و ساعت 5:25 بعد از ظهر |
ساختمان مخروبه،شب :

جشن عروسی،چند زن ومرد مشغول خوش وبش وتعارفات مراسم عروسی...ناگهان جمعیت متوجه جنین کودکی می شوند که از سوراخ یکی از دیوارهای مخروبه پایین می افتد،جمعیت همگی وحشت میکنند...احمد با ترس ولرز شدیدجلو میرودومی خواهد به جنین دست بزند،همین که دستش را جلو می برد وبا تماس دست او صورت جنین مثل ماسک از صورتش جدا می شود.احمد ترسیده ودستش را عقب می کشدو جنین تکانی میخورد.....

از میان جمعیت زنی جوانی جلو می آید،با حالتی ترسیده ونگران...همین که چشمش به صورت جنین می افتدغش کرده و به زمین می افتد.....

داخل بازارقدیمی با دیوارهای کاه گلی.روز:

احمد در میان جمعیت داخل بازار،واز چند تا کوچه ای پیچ درپیچ به سرعت ردمی شودودریکی ازکوچه ها جلوی در خانه ای می ایستدومردد برای زدن در...پس از لحظه ای مکث درمیزند...کسی جواب نمی دهدچند بار محکمتر  میزند اما کسی در را باز نمی کند....در خانه های بغلی را میزند کسی جواب نمی دهد.ناگهان از آخر کوچه درب کهنه ای قدیمی چوبی باز می شود وپیره زنی از لای درنمایان میشود .

صدای پیر زن از ته کوچه : کسی اونجا نیست

احمد به طرف پیرزن میرود ومیخواهد از او چیزی بپرسد همینکه جلوی در پیرزن می رسد،پیرزن دررا می بندد واحمد پشت در می ماند.

صدای پیرزن از پشت در : کسی اونجا نیست

احمد : مادر....من... با صاحب این خانه کار داشتم.... نمیدانین کجان؟

صدای پیرزن از پشت در : کسی اونجا نیست...

احمد : نمی دانین کجا رفته اند...؟

صدای دری دیگر که بسته می شود از داخل حیاط شنیده می شود و همه جا سکوت  می شود....احمد این پا و آن پا می کند و از کوچه خارج می شود.

تپه ای برفی ،روز

زن جوانی که غش کرده بود،حالا با قنداق بچه ای در بغل از میان برفها به سختی بالا میرود. از دید زن از بالای تپه تعدادی  زیادی آدما به سرعت ووحشیانه به طرف پایین می آیند.و هرکدام چیزی مثل چوب وتناب، میله ،چکش و تبر و...در دست دارند. زن با دیدن آنها به عقب بر میگردد و وحشت زده پا به فرارمیگذارد واز شدت ترس چند بار میان برف ها غلت میخورد.ومردی با هیکلی قوی با چوب دستیی به دنبالش...

داخل بازارقدیمی وکوچه های پیچ درپیچ.

زن با سرعت وباترس و باقنداق بچه دربغل در میان جمعیت وهمان مسیر احمد را طی میکند وجلوی دری که احمد در زده بود، به شدت در میزند کسی درراباز نمی کند.در پیره زن از ته کوچه بازمی شود.ولی اینبار همان مرد هیکلی با چوب دستی اش بیرون می آید و به طرف زن هجوم می برد وبا چوب بر فرق زن می کوبد وزن نقش زمین میشود.ناگهان در باز میشود وپیره مردی جنازه ای زن را آرام به داخل خانه می کشد وصدای گریه ای نوزاد شنیده می شود.

+ نوشته شده توسط سمیع الله در سه شنبه بیست و سوم مهر 1387 و ساعت 11:45 قبل از ظهر |